درگذشت پروفسور عبدالمجید ارفعی؛ پایان یک نسل از کتیبهخوانان ایران
«عبدالمجید ارفعی»، مترجم منشور کوروش و گل نبشتههای هخامنشی، درگذشت.
به گزارش پایگاه خبری هفترخ، عبدالمجید ارفعی، ایلامشناس برجسته، متخصص زبانهای باستانی اکدی و ایلامی و از آخرین مترجمان خط میخی ایلامی در جهان، ۶ اسفند ۱۴۰۴ در تهران درگذشت. او متولد ۹ شهریور ۱۳۱۸ در بندرعباس بود و بیش از شش دهه از عمر خود را صرف خواندن، ترجمه و تفسیر متون کهن خاور باستان کرد.
میراث علمی؛ از تختجمشید تا منشور کوروش
نام عبدالمجید ارفعی بیش از هر چیز با گلنبشتههای تخت جمشید گره خورده است؛ الواحی اداری و مالی از دوره داریوش بزرگ که به واسطه خوانش و ترجمه او، تصویری دقیقتر از ساختار اقتصادی و اجتماعی ایران هخامنشی به دست داد.
کتاب «گلنبشتههای باروی تختجمشید» او، نهتنها اثری تخصصی در حوزه زبانهای باستانی، بلکه سندی مهم در بازسازی تاریخ اداری ایران باستان بهشمار میرود.
عبدالمجید ارفعی همچنین نخستین مترجم فارسی استوانه کوروش بزرگ از زبان اصلی بابلیِ نو بود؛ متنی که در ادبیات سیاسی و تاریخی جهان جایگاهی ویژه دارد. ترجمه او از این اثر، گامی تعیینکننده در دسترسی مستقیم فارسیزبانان به یکی از مهمترین اسناد دوره باستان محسوب میشود.
پلی میان ایران و مراکز جهانی خاورشناسی
تحصیل در مؤسسه شرقشناسی دانشگاه شیکاگو و شاگردی ریچارد هلک، او را در جایگاهی کمنظیر قرار داد؛ تا جایی که بهعنوان نخستین ایرانی متخصص رسمی زبان ایلامی شناخته شد. تجربه مستقیم کار روی الواح امانی تختجمشید در آمریکا، به او امکان داد تا در بازگشت به ایران، بنیانگذار نسلی تازه از مطالعات ایلامشناسی باشد.
همکاری او با فرهنگستان ادب و هنر ایران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و مشارکت در شکلگیری تالار کتیبههای موزه ملی ایران، نشان میدهد نقش او صرفاً پژوهشی نبود، بلکه در نهادسازی علمی نیز سهمی جدی داشت.
پژوهشگری با دانش میانرودان
عبدالمجید ارفعی تنها یک مترجم کتیبه نبود؛ او دانش گستردهای از تاریخ و فرهنگ میانرودان (بینالنهرین) باستان داشت و در ترجمه متون حقوقی و اداری اکدی نیز فعال بود. پروژه مشترک او برای بازخوانی بخش ایلامی و بابلی کتیبههای بیستون، نمونهای از تداوم فعالیتهای علمی او در سالهای اخیر است.
چهرهای مورد تقدیر جامعه فرهنگی
او در سال ۱۳۹۴ جایزه «سرو ایرانی» را بهپاس یک عمر تلاش فرهنگی دریافت کرد و در سال ۱۴۰۱ نیز در مراسم «تماشای خورشید»، نشان خورشید یونسکو و نشان ایکوم ایران به وی اهدا شد؛ افتخاراتی که جایگاه او را بهعنوان حافظ میراث مکتوب ایران تثبیت کرد.
پایان یک نسل
درگذشت عبدالمجید ارفعی را میتوان پایان یک نسل از کتیبهخوانان سنتی دانست؛ پژوهشگرانی که با دانش زبانی عمیق و سالها ممارست، تاریخ را از دل گلنبشتهها بیرون میکشیدند. میراث او نهفقط در کتابها، بلکه در نهادهای علمی، شاگردانش و در فهم امروز ما از ایران باستان باقی خواهد ماند
