حضور فیلم «من جلال آل احمد هستم» در نهمین جشنواره تلویزیونی مستند
مستند «من جلال آل احمد هستم» به کارگردانی علی اکبری در نهمین جشنواره تلویزیونی مستند حضور دارد و امشب شنبه 2 اسفند از شبکه مستند سیما پخش میشود.
به گزارش پایگاه خبری هفترخ،
علی اکبری درباره سوژه مستند «من جلال آل احمد هستم» توضیح داد:این مستند درباره ابعاد اجتماعی و سیاسی جلال آل احمد هست. نویسنده معاصری که خیلی از ما نام او را از کتابهای دوران مدرسه به خاطر داریم و یا شاید اسم اتوبانش را در شهر تهران شنیده باشیم. اما حقیقت آن است که او صرفا یک نویسنده با حیات و زیست ادبی مانند بسیاری از نویسندگان معاصر دیگر نبود بلکه این شخصیت متمایز جلال بود که باعث شده حالا و بعد از گذشت حدود 60 سال از مرگ او همچنان دربارهاش صحبت کنند. حتی در همین امروز افرادی هستند که از طرفداران دو آتشه او و عدهای در مقابل او را لعن و نفرین میکنند و این وضوح دارد که هیچوقت یک نویسنده را به دلیل سبک ادبی که داشته و یا موضوعات مرتبط با قلم و ادبیاتش این طور حمایت و یا نفی نمیکنند پس معلوم میشود ماجرا بیشتر از گفتوگو درباره یک نویسنده صِرف است. اما همه چیز برای ما از جایی شروع میشود که گفته میشود جلال در موقعیتی که بیماری خاصی نداشته و دقیقا در زمان 46 سالگی ناگهان از دنیا میرود! البته آن هم با موی سر و صورت تقریبا سفید.
همسر او سیمین دانشور که ایشان هم از نویسندگان معاصر و نامدار جامعه ایرانی ماست، معتقد است که او به دلیل رخ دادن سکته از دنیا میرود اما برادر او شمس آل احمد در مقابل میگوید سکتهای در کار نبوده و جلال به دست ساواک کشته شده است. دلیل شمس هم ارجاع دارد به خونی که از بینی جلال در غسال خانه ناگهان خارج میشود و همچنین برآمدگی ای که در پشت سر او بوده که برخی اطرافیان و از جمله شمس یقین میکنند این کار دستگاه امنیتی پهلوی یعنی ساواک است. تقابل این دو دیدگاه تبدیل میشود به مسئله اصلی و آغازین مستند ما که آیا جلال واقعا کشته شد همان طور که برادرش میگفت و یا آنکه او سکته کرد آنطور که همسرش به آن معتقد بود؟
در نتیجه در پی ریشهیابی اینکه بالاخره کدام قول صحیح است و اصلا چرا این تقابل دیدگاه آن هم در حلقه اول اطرافیان جلال به وجود آمد. ما چندسال پایانی زندگی این کنشگر اجتماعی سیاسی را در مستند بررسی میکنیم تا ببینیم قبل از مرگ او داستان از چه قرار بوده است.
وی با اشاره به انگیزه خود از ساخت این فیلم مستند گفت: طبیعتا جلال که در دوره خودش یعنی دهه سی و چهل شمسی تا به امروز همچنان پرآوازه و البته محل بحث بوده یعنی موضوعی زنده و دارای ضربان است؛ خصوصا که او همین امروز نیز موافق دارد و سینه چاک و از سوی دیگر مخالف دارد و دشمن! این یعنی این شخصیت، پشت صحنه زندگی ادبی و داستان نویسش حرفهایی وجود دارد که شنیدنی خواهند بود. البته که این به منظور شنیدن یک داستان معمایی و جذاب صرفا برای سرگرم شدن نیست بلکه به معنی بررسی زندگی شخصیتی است که در دوره معاصر در جامعه ایران دارای اثر بوده و مناسبات او با افراد و اتفاقات زمانهاش او را به مسئلهای قابل بررسی تبدیل میکند.
اما هدف بنده در این مستند پرداختن به وجوه ادبی زندگی آل احمد نیست. این موضوع بارها توسط کارشناسان حوزه ادبیات بررسی شده و متون متعددی نگارش شده است. مسئله ما در این فیلم، جلال به عنوان یک کنشگر اجتماعی و سیاسی است. اگر عدهای مرگ جلال را ترور میدانند به خاطر نوع جملهبندی او در کتابهایش نیست و یا اگر امروز او طرفداران و یا منتقدانی دارد از بابت سفرنامههایش نیست! این کنشگری جلال و روحیه متمایز او و البته زندگی پرفراز و فرود او از جهت ابعاد اجتماعی و سیاسی بوده که باعث شده ذکر نام او همچنان با صلوات و یا لعن باشد!
پس ما به سراغ بررسی چندسال پایانی زندگی او رفتیم که از التهاباتی در ساحت سیاسی و اجتماعی برخوردار بود و این موضوع با طرح مسئله نوع مرگ اختلاف برانگیز او در مستند آغاز میشود. البته مستندهای دیگری هم همانطور که گفتید برای این شخصیت ساخته شده که هرکدام از دریچهای سعی کردهاند به جلال نگاه کنند اما زاویه دید ما در این مستند متفاوت از تمام آثار ساخته شده تا به امروز است.
وی با تاکید بر اینکه مسئله اصلی این فیلم مرگ بحث برانگیز جلال است، گفت: مرگی که پس از حدود شصت سال همچنان درباره اش صحبت میشود و ما در پی یافتن ریشههای این مسئله، دوره چندسالهای از سالهای آخر زندگی او را بررسی کردهایم.
این فیلمساز مستند درباره روند تحقیق و پژوهش این مستند گفت: طبیعتا پژوهش و ساختن مستند درباره کسی که نه فرزندی داشته و نه همسرش در قید حیات است کار چندان سادهای به نظر نمیآید. خصوصا آنکه شصت سالی هم از مرگ جلال آل احمد میگذرد و بسیاری از دوستان و اطرافیان او نیز این دنیا را ترک کردهاند. این را هم اضافه کنم که حتی فیلم چندانی هم از او در دست نیست مگر دو دقیقه! این مسئله چالشهایی را میتواند برای فرآیند پژوهش ایجاد کند. اما از سوی دیگر اسناد و مصاحبههای از قبل ضبط شدهای نیز بودند که خداوند کمک کرد و به آنها دست پیدا کردیم و توانستیم با چندنفر از اطرافیان او مصاحبه کنیم که حضور و معاشرت با جلال را درک کرده بوند.
همچنین اسناد مرتبط با جلال در وزارت فرهنگ وقت و مکاتبات مربوط به کتابها و همچنین اسناد دستگاه امنیتی دوره پهلوی و تعدادی سند دیگر که هرکدام در مخزنی نگهداری میشدند. بخش دیگری از جستجو و پژوهش ما بود. البته گفتنی است که تعدادی از اسناد تعیینکننده و البته جالب توجه مرتبط با جلال برای اولین بار در مستند ما رونمایی میشوند که قبل از این در جایی منتشر نشده بودند. همچنین استفاده از آرشیو صوتی دانشگاه هاروارد، آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، مخزن اسناد کتابخانه ملی، مرکز بررسیهای تاریخ و چند مورد دیگر از جمله مواردی بوند که ما به سراغ آنها رفتیم. برآیند کلی زمان پژوهش برای این مستند حدود هشت ماه به طول انجامید.
اکبری درباره فرم روایی این اثر گفت: روایت بصری این مستند تلفیقی از چند روش است. چون از جلال فیلم چندانی در دست نیست پس به سراغ عکسها و تصاویر به جامانده از او رفتیم که آنها را در تاریکخانه ظهور عکس میبینیم. از سوی دیگر بخشهایی از زندگی جلال بازسازی به صورت انیمیشنی شده است که کمی روایت اثر را نرم و روان کند. همچنین از مصاحبههایی با اطرافیان استفاده کردیم و کمی هم از فیلمهای از قبل ضبط شده استفاده کردیم. ناگفته نماند ما یک اتاق پژوهشی با حال و هوای قدیمی نیز بازسازی کردیم که اسناد مرتبط با سوژه را در آن اتاق و بر روی میز پژوهشگر میبینیم.
او درباره روند تولید این فیلم تاکید کرد: طبیعتا باید به سراغ پژوهش میرفتیم تا کمی ابهامات پیرامونی جلال به وضوح برسد. بعد از آن ضبط تصویری مصاحبه با اطرافیان و کارشناسان مرتبط آغاز شد. در همین هنگام فرآیند تصویرسازی و انیمیت آنها در خط جداگانهای دنبال شد. بازسازی و ضبط تاریکخانه و اتاق پژوهشگر هم جای دیگری در حال انجام بودند. در اواخر کارهای ضبطی مستند بودیم که تدوین آن آغاز شد و ماده لازم برای ساخت این مستند را به میز تدوین رساندیم. جمعا ساخت این مستند حدود 11 ماه به طول انجامید.
عوامل تولید این مستند عبارتند از: کارگردان: علی اکبری، تدوینگر: محمد داوود آبادی، فیلمبردار: محمدحسین درانی، بازیگر: جواد تفتی، صدابازیگر: فرناز رسولی، تصویرساز: علی اسماعیلزاده و تکتم ملانوروزی، مدیر بخش انیمیت: پرهام عندلیب، گرافیک: امین ناصری، محمدحسین برادران و سید حسین جلیلیان، اصلاح رنگ: یحیی علیئی و صداگذاری: دانیال عبدالحمید.
براساس این گزارش، فیلم مستند «من جلال آل احمد هستم» امشب شنبه 2 اسفند ساعت 21 از شبکه مستند سیما پخش میشود و بازپخشهای آن یکشنبه 3 اسفند ساعت ۰2:۰۰ بامداد و 11 صبح است.
