به بهانهٔ سالروز ولادت حضرت عبدالعظیم حسنی؛هجرتی که سینمایی شد
به بهانهٔ سالروز ولادت حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام به فیلم «مسافر ری» ساختهٔ «داوود میرباقری» میپردازیم که برشی از زندگی ایشان را روایت میکند.
خبرگزاری فارس-گروه رسانه: حضرت عبدالعظیم حسنی که بین ما ایرانیان به «شاه عبدالعظیم» و «سیدالکریم» مشهور است، از ساداتی است که نسب او با چهار واسطه به امام حسن مجتبی علیهالسلام میرسد.
او از شاگردان و مریدان امام هادی علیهالسلام بود و در زمان ایشان هم از دنیا رفت. البته پیش از ایشان، امام رضا علیهالسلام و امام جواد علیهالسلام را درک کرده بود.
در این گزارش به فیلم «مسافر ری» ساختهٔ خاطرهانگیز «داوود میرباقری» دربارهٔ بخشی از زندگی حضرت عبدالعظیم علیهالسلام میپردازیم.
هجرتی که میرباقری فیلمش را ساخت
حضرت عبدالعظیم در همان دورانی میزیست که بنیعباس خفقان و سرکوب شیعیان را به اوج رسانده بودند و آنها را بسیار آزار میدادند. عبدالعظیم و پدرانش هم سالها تحت تعقیب حکومت بودند، عقاید خود را مخفی نگه میداشتند و از شهری به شهر دیگر مهاجرت میکردند. اما باز هم خلفای عباسی از آزار و اذیت و قتل آنها دست برنمیداشتند.
سرانجام عبدالعظیم به امر امام هادی علیهالسلام از سامرا به ری (که از شهرهای مهم زمان عباسیان بود) هجرت کرد. البته برخی هم گفتهاند زیارت قبر امام رضا علیهالسلام هدف اصلی این سفر بوده است، اما در میانهٔ راه عبدالعظیم در ری مخفی شد.
بههرحال میرباقری روایت اول را دستمایهٔ ساخت یک فیلم سینمایی جذاب به نام «مسافر ری» قرار داد که در سال ۱۳۷۹ تولید و اکران شد. سپس تلویزیون این فیلم ۱۲۰ دقیقهای را بهصورت یک مینیسریال ۶ قسمتی پخش کرد.
فیلمی که به ری میرسد
«مسافر ری» در قرن سوم هجری روایت میشود. زمانی که «متوکل» خلیفهٔ عباسی دستور به تخریب بارگاه امام حسین علیهالسلام داده است و مزدوران خلیفه، مجری این اقدام بیشرمانه بودهاند. بعد از آن، امام هادی علیهالسلام به عبدالعظیم امر میکنند از سامرا (پایگاه خلافت عباسی) به ایران و شهر ری مهاجرت کند.
در فیلم میبینیم که این سفر یک هجرت سیاسی بسیار مهم است و عبدالعظیم باید پیام امام هادی علیهالسلام را به علویان ایران برساند. او در این مسافرت طولانی خطرات و حوادث گوناگونی را از سر میگذراند. بازنمایی روش رویارویی عبدالعظیم با این رویدادها، سبک زندگی و فرهنگ تشیع را به بیننده منتقل میکند و اقتدار روحی این سید حسنی را برای مخاطب ترسیم میکند. در انتهای فیلم سرانجام مسافر ری، به ری میرسد.
عیار «مسافر ری» در عرصهٔ سینما
«مسافر ری» یک اثر تاریخی و بلند است که در گونهٔ اکشن و درام تعریف میشود. این فیلم سومین فیلم بلند میرباقری بعد از «آدمبرفی» و «ساحره» است.
در پنجمین جشن خانهٔ سینما (سال ۱۳۸۰) نسخهٔ سینمایی «مسافر ری» نامزد دریافت جایزه در هفت بخش شد و جایزهٔ بهترین اثر در طراحی لباس را به دست آورد. «عبدالله اسکندری» هم برای این فیلم سیمرغ بهترین چهرهپردازی را در نوزدهمین جشنوارهٔ فیلم فجر (سال ۱۳۷۹) کسب کرد. البته در بخش طراحی صحنه هم نامزد دریافت سیمرغ شده بود.
طبق نظرسنجی رسمی مرکز تحقیقات و مطالعات رسانهای، این فیلم بیشترین مخاطبان را ردهٔ سنی ۱۶ تا ۳۵ سال (جوانان) با میزان ۷۳.۵ درصد داشته است.
بااینحال نسخهٔ سینمایی «مسافر ری» فروش زیادی نداشت. انگیزهٔ میرباقری از ساخت این فیلم بعد از مجموعهٔ موفق «امام علی علیهالسلام» ساخت آثاری با داستانهای مذهبی بوده است.
بازیگری که باز هم درخشید
داریوش ارجمند، جمشید هاشمپور، محمدرضا شریفینیا، عنایت بخشی و پروانه معصومی از بازیگران شاخص این فیلم هستند.
نقش حضرت عبدالعظیم علیهالسلام را داریوش ارجمند بازی میکند. بازیگری که ۹ سال قبل از آن، در نقش «مالکاشتر» در سریال «امام علی علیهالسلام» بیشازپیش درخشیده و محبوبیت زیادی بین مردم کسب کرده بود.
میرباقری در نشست خبری این فیلم در جشنوارهٔ فیلم فجر، دربارهٔ دو شخصیت مالکاشتر در سریال امام علی علیهالسلام و عبدالعظیم علیهالسلام در مسافر ری گفت «آنها هر دو شخصیتی مقتدر داشتهاند. اما اقتدار شخصیت عبدالعظیم علیهالسلام اقتداری روحی بوده است. درحالیکه اقتدار مالکاشتر اقتداری بیرونی بود و آقای ارجمند هر دو این نقشها را بهخوبی ایفا کرد.»
دوبلهٔ عربی و زیرنویس انگلیسی برای «مسافر ری»
سازندگان و عوامل مستقیم ساخت «مسافر ری» ۱۸۱ نفر بودهاند. داوود میرباقری (کارگردان و نویسنده)، منوچهر محمدی (تهیهکننده)، پروانه پرتو (مجری طرح)، عزیز ساعتی (فیلمبردار) و مهرزاد مینویی (تدوینگر) بعضی از دستاندرکاران ساخت این فیلم بودهاند.
«مسافر ری» به تهیهکنندگی بنیاد سینمایی فارابی، سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران و سازمان سینمایی سوره تولید و نسخهٔ سینمایی و سریالی آن بارها از شبکههای مختلف سیمای جمهوری اسلامی پخش شده است. این فیلم به زبان عربی هم دوبله و از شبکههای آیفیلم۲ و الکوثر پخش شده است. زیرنویس انگلیسی این فیلم هم موجود است.
اطلاعات و شخصیتهایی که برای معرفی عبدالعظیم خلق شدند
ساختهٔ میرباقری از شخصیت حضرت عبدالعظیم علیهالسلام آنچنان دلچسب بود و با مخاطب ارتباط برقرار کرد که بعد از پخش آن، عدهای با نام «مسافر ری» به آن حضرت اشاره میکردند.
مرحوم «علی معلم» تهیهکننده و منتقد سینمایی دربارهٔ این فیلم گفته بود «با آنکه داستان زندگی عبدالعظیم علیهالسلام بهاندازهٔ کافی دراماتیک نیست، میرباقری توانسته آن را به اثری دراماتیک (داستانی) تبدیل کند.»
بعضی منتقدان این فیلم را سفرنامهٔ عبدالعظیم علیهالسلام از سامرا به ری دانستهاند، درحالیکه انتظار میرفت به مبارزات و زندگی ایشان و دلیل هجرت به ری بپردازد. آنها معتقدند فیلم مخاطبان را با نقش اول خود همراه میکند تا اقوام مختلف و جغرافیای ایران در قرن سوم قمری را به آنان نشان دهد.
داوود میرباقری در نشست خبری فیلمش در جشنوارهٔ فیلم فجر ۱۳۷۹ گفت «سعی کردهام زبان فیلم، زبانی ساده و قابلفهم باشد و بتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند.»
او همچنین گفته بود «شاید در تاریخ بیش از ۷ یا ۸ صفحه در مورد حضرت عبدالعظیم مطلبی وجود نداشته باشد؛ من این فیلم را خودم آفریدهام و اطلاعات آن خلق شده. شخصیتها را خودم به وجود آوردهام؛ البته باتوجهبه دوران تاریخی هجرت حضرت عبدالعظیم.»
«مسافر ری» اثری برای ایجاد تعادل بین دین و تاریخ ملی
داوود میرباقری، کارگردان «مسافر ری» که آثار خاطرهانگیزی مثل «امام علی علیهالسلام»، «مختارنامه»، «رعنا»، «گرگها»، «آدمبرفی» و… را در کارنامه دارد نشان داده که در تلویزیون موفقتر از سینما است.
او دربارهٔ هدف اصلیاش از ساخت «مسافر ری» و مطرحکردن شخصیت حضرت عبدالعظیم علیهالسلام گفته است «میخواستم بهنوعی در نگاهها تعدیل ایجاد کنم. در حقیقت این فیلم نشانگر ضرورتهای دوران ماست. افراط و تفریطهایی که در دین و تاریخ ملی ما به وجود آمده، تنشهایی که در میان اینها به وجود آمده و… ما سعی کردهایم در شخصیتپردازی حضرت عبدالعظیم بهنوعی این دو مقوله را در کنار یکدیگر به تعادل برسانیم.
خبرنگار : فاطمه مردانی
